دوره آموزشی راهنمایان طبیعت گردی

موسسه آموزشی تحقیقاتی آوای طبیعت پایدار

 دوره آموزشی راهنمایان طبیعت گردی

(اکوتورلیدر)

 

فلات ایران که بخش عمده ای از ایران ،افغانستان و پاکستان را در بر می گیرد در گستره تحولات کره زمین سرگذشت یگانه ای داشته است .

پس از فروپاشی ابرقاره گندوانا (شامل قاره های آفریقا ، آمریکای جنوبی ، استرالیا ، قطب جنوب، هند، هندو چین و ایران) که حدود  300میلیون سال پیش رخ داد ،فلات ایران نیز مانند سایر قاره ها از گندوانا  جدا شد و پس از دهها  میلیون  سال سرگردانی در دریای تتیس  بالاخره  به  سواحل جنوبی قاره اوراسیا رسید . نواحی قفقاز ،کپه داغ و ارمنستان احتمالا بصورت جزایر کوچکی بوده اند که در بین فلات ایران و صفحه اوراسیا قرار داشته اند که با نزدیک شدن ایندو به یکدیگر در بین آنها فشرده شده اند.

این مهاجرت عظیم ، فلات ایران را از شمال آفریقا به جنوب آسیا ،که فاصله آنها در آن زمان به مراتب بیش از امروز بود ، تحولات و تغییرات فراوانی را در پی داشته است. هرچند دانش ما در مورد سرزمین مان بسیار محدود است  ولی  بی تردید  سرگذشت  فلات ایران  یکی از  جذاب ترین ،  پیچیده ترین  و پرماجراترین پدیده های زمین شناسی از قبیل شکستگی ،کوهزایی و آتشفشانهای متعددرا پشت سر گذاشته است.

با اتصال به آسیا ،فلات ایران به آب و هوا و شرایط زیستی نوینی وارد شد. در شرایط جدید بسیاری از گونه های زیستی قدیم که تاب مقاومت نداشتند به تدریج ازبین رفتند و سرزمین مستعد ایران مورد هجوم گونه های گیاهی و جانوری همسایگان جدید که تورانی و اروپایی بودند قرار گرفت.

بسیاری از گیاهان و جانوران تورانی از پهنه وسیع شمال شرق به فلات ایران وارد شدند و تا سراسر جنوب پیش رفتند از باریکه شمال غرب نیز تعدادی از گیاهان و جانوران اروپایی به فلات ایران وارد شدند وبخش هایی از فلات ایران را که مناسب زیست خود یافتند ، اشغال کردند. فلات ایران هر چند بخشی ازگونه های زیستی خود را حفظ کرده اما  به  شدت تحت تاثیر همسایگان خود بوده  و این به آن معنی است که کشور عزیز ما ایران کانون با ارزشی و متنوعی است برای علاقه مندان به طبیعت .

 طبیعت ایران:

سرزمین ما ایران با وسعتی برابر یک میلیون و ششصد وچهل وهشت هزار کیلومتر مربع بین دریای معتدل خزر و دریای گرم ونیمه گرمسیری عمان و خلیج فارس قرار دارد.

پیشینه زمین شناسی و موقعیت جغرافیایی ویژه آن باعث شده است تا چشم اندازهای بی کران از رشته کوههای عظیم، جنگل های انبوه،جلگه های پهناور ،بیابانهای لم یزرع،دشت های حاصلخیز وتالابهای بزرگ در آن پدید آید.

 شرایط اقلیمی این سرزمین بسیار متنوع است .در حوزه خلیج فارس حداکثر گرمای هوا به 53درجه سانتی گراد بالای صفر و در شمال غرب کشور حداقل سرما به ۴۰درجه زیر صفر می رسد . در جنگلهای سرسبز جنوب غربی دریای خزر ، میزان بارندگی سالانه حدود ۲۴۰۰میلی متر است در حالیکه در شنزارهای کویر لوت ممکن است چند سال پیاپی باران نبارد.

ارتفاع زمین در ساحل خزر ۲۵متر پایین تر از سطح دریاهای آزاد است در حالی که در میان کوههای بی شمار ایران ، تعداد زیادی قله با ارتفاع  بالای ۴۰۰۰ متر و قله دماوند با ارتفاع ۵۶۷۱متر دیده می شود.

تنوع زیستی اين سرزمین متناسب با تنوع جغرافیایی و اقلیمی آن است در حالی که دامنه های شمالی البرز از جنگلهای انبوه پهن برگ پوشیده شده است ، در میلیونها هکتار از دشت های کویری گیاهی دیده نمی شود و در خورهای سواحل دریای عمان و خلیج فارس جنگلهای حرا روییده است.

تنوع جانوری ایران به حدی است که هم سیاه خروس قفقازی و هم اکراس آفریقایی ،هم ماهی آزاد شمال و هم تمساح پوزه کوتاه  بلوچستان را  می توان  در آن دید . در آبهای گرم جنوب  بزرگترین پستاندار  زمین  ، نهنگ ۱۲۰ هزار کیلوگرمی و در شمال کشور کوچکترین  پستاندار شناخته  شده  روی زمین  یعنی حشره خور کوتوله ۲ گرمی زندگی می کند.

با اینهمه زیبایی و تنوع ما در ايران متاسفانه رفتار خردمندانه ای با طبيعت خود نداشته ایم ! ما بی رحمانه سرمایه های با ارزش طبیعی کشورمان مانند ، جنگل ها ، چشمه ها و جانوران را نابود کرده ایم ، به هر گوشه  از  سرزمینمان که پا گذاشته ایم آلوده اش کرده ایم .

بدیهی است با از بین رفتن جنگل و مرتع و در پی آن شسته شدن سالانه میلیونها تن خاک و از هم پاشیدن اکوسیستمها ،نابودی حیات وحش چیز غیرمنتظره ای نخواهد بود.حیات وحش که تا چند دهه پیش در سراسر کشور به وفور دیده می شد اکنون در مناطق تحت حفاظت نیز کاهش یافته است.

روند تخریب طبیعت چنان سرعتی پیدا کرده است که حتی به پایداری گوشه های پرت و دور افتاده سرزمینمان نیز نمی توانیم اطمینان داشته باشیم . آمارهایی که سازمانهای مسئول ، از ویرانی

 جنگل ها ، مراتع و فرسایش خاک ارائه می دهند آنقدر عظیم و موحش است که مسئله را به یک آتش سوزی مهیب شبیه می کند.

 با این وجود هنوز هم دیر نیست و هنوز همه چیز ویران نشده است، این لطف خداوند است که طبیعت را به گونه ای آفریده که علی رغم شدیدترین آسیب ها ،در صورت قدری توجه و مراقبت دوباره خود را احیاء می کند و به بخشندگی خود نسبت به انسان ادامه می دهد  ولی هر چه که این تخریب وسیع تر باشد احیاء آن زمان بیشتری می طلبد و گاه در نهایت تاسف آنقدر شدت تخریب زیاد است که هرگزراه بازگشتی نمی ماند . اکنون چاره چیست؟ وظیفه هر یک از ما چیست؟ مسلما باشناخت هر چه بیشتر این طبیعت زیبا و کم نظیر می توانیم دست بر دست یکدیگر گامهایی موثر در جهت حفظ آنچه که هنوز باقی مانده است برداریم.

بی شک آموزش و فرهنگ سازی، از اهمیت فراوانی برخوردار است ، ما با آگاهي و شناخت از طبيعت مي توانيم رفتار مسئولانه ای نسبت به آن داشته باشیم .

انسان تا  زمانیکه نسبت به موضوعی بیگانه است ، چندان علاقه ای به آن نشان نمی دهد  ولی  هنگامیکه از آن موضوع شناخت پیدا می کند ، می خواهد بیش تر و بیشتر در آن مورد بداند و هر چه می گذرد به آن موضوع بیشتر عشق می ورزد .

 پس بیائید تصمیم بگیریم تا طبیعت زیبایمان را بیشتر بشناسیم و از آن بیش از پیش حفاظت کنیم ، تا بتوانیم آذربایجان مان را سرسبزتر ببینیم ، چهارمحال مان راپر آب تر ، زاینده رود وکارون مان را جاری تر  و دماوندمان را شفاف تر.

بیائید تا باز هم در مازندران و گیلان جنگل ببینیم و در خلیج فارس و دریای عمان ماهی.

بیائید با طبیعت  آشتی کنیم تا پرندگان مان همچون گذشته به شهرها  بازگردند  و  در کنار ما  احساس امنیت کنند . بیائید  چشمهایمان را بشوئیم و طور دیگر به طبیعت بنگریم.

دوره آموزشی راهنمایان طبیعت گردی (اکوتورلیدر) یکی از دوره های کوتاه مدت گردشگری مورد تصویب سازمان میراث فرهنگی ، صنایع دستی و گردشگری می باشد که در آن به موضوعات مرتبط با طبیعت پرداخته می شود . دراین دوره ۳۲۳ ساعته فراگیران با گذراندن کلاس های تئوری و عملی (سفرهای آموزشی در دامان طبیعت) با مباحث زیر آشنا می شوند :

 عناوین دروس :                                                                

۱-اکوتوریسم، مناطق تحت حفاظت محیط زیست و قوانین و مقررات آن

۲- آشنایی با کوهها و غارهای ایران                                                   

۳- زمین شناسی و جاذبه های ژئوتوریستی ایران                        

۴- شناخت صنعت گردشگری   

۵- آشنایی با گیاهان ایران                                        

۶- آشنایی با پستانداران ایران                                   

۷- آشنایی با پرندگان ایران و جاذبه های پرنده نگری

۸- آشنایی با خزندگان و دوزیستان ایران     

۹- آشنایی با حشرات و پروانه های ایران                                         

۱۰- آشنایی با اکوسیستم های ایران                    

۱۲- آشنایی با عشایر ایران

۱۳-فنون و مهارت های تورگردانی

۱۴-الگوهای رفتاری در گردشگری                                                          

۱۵-آشنایی با روحیات ملل                                                             

۱۶-زبان تخصصی انگلیسی                                               

۱۷- بهداشت سفر و کمکهای اولیه

۱۸-فنون استقرار و زندگی در طبیعت و اصول نقشه خوانی

۱۹- سمینارهای مرتبط ( آشنایی با نژادهای مختلف اسب، عکاسی در طبیعت و ... )

 

لازم به توضیح است تعدادی از دروس این دوره از جمله  زمین شناسی ، آشنایی با گیاهان ، پرندگان ، خزندگان و دوزیستان ، حشرات و پروانه ها ، فنون راهنمایان تور و استقرار در طبیعت دارای سفرهای آموزشی ( به صورت اختصاصی یا تلفیقی با سایر مباحث) می باشند. در این  سفرها که بسته به فصل و شرایط آب و هوایی در مناطق متنوعی اجرا می گردد اساتید دروس مربوطه حضور دارند و به طور عملی در طبیعت به فراگیران آموزش می دهند . فراگیران در پایان هر سفر گزارشی از مشاهدات خود تهیه کرده و در اختیار موسسه قرار می دهند.

اکوتوریسم، مناطق تحت حفاظت محیط زیست و قوانین و مقررات آن:

با افزايش جمعيت بشر در كره زمين و ارتقاء زندگي ماشيني ، روز به روز تمايل افراد به پناه بردن به طبيعت براي رسيدن به آرامش و آسودگي افزايش مي يابد اين موضوع استفاده افراد را از تورهاي طبيعت گردي افزايش مي دهد . در اين مبحث به بررسي اصول و مباني اكوتوريسم (طبيعت گردي) پرداخته مي شود .آنچه در اكوتوريسم از اهميت به سزايي برخوردار است پايبندي به حفاظت از طبيعت و استفاده پايدار از آن مي باشد ، اكوتوريست واقعي فردي است كه مسئولانه در طبيعت حضور پيدا مي كند و تلاش دارد كه حداقل تاثير منفي را بر طبيعت پيرامون خود داشته باشد، از آن حفاظت كند نه اينكه تنها به بهره برداري يكسويه از طبيعت اكتفا كرده و لذت خود را بر آسايش و آرامش حيات وحش اولويت دهد . احترام به جامعه ميزبان و حمايت مردم بومي از ديگر اهداف اكوتوريسم است . در این درس با ارائه نمونه هایی از سفرهای طبیعت گردی پایدار در ایران و جهان ، فراگیران به طراحی و اجرای این گونه سفرها ترغیب می شوند.از طرفی با شاخه های مختلف طبیعت گردی آشنا شده و پتانسیل های رشد و توسعه اکوتوریسم در ایران را بررسی می کنند.

  بخش مناطق تحت حفاظت محیط زیست در این درس به عنوان مبحث پایه ای برای بعضی از جاذبه های طبیعی که تحت حفاظت سازمان محیط زیست می باشند ، مطرح شده است. از آنجا که بهترین مناطق با جاذبه ها و ارزش های بالای زیست محیطی که بهترین فضا را برای اکوتوریسم ایجاد می کند، هم زمان در اختیار سازمان محیط زیست است و از آنجا که جزو اهداف اولیه مناطق تحت حفاظت مانند پارک های ملی ، پناهگاه های حیات وحش ، مناطق حفاظت شده و آثارطبیعی ملی علاوه بر حفاظت، مبحث تفرج و تفریح و گردشگری می باشد. این عنوان از اهمیت ویژه ای برخوردار است .در این درس کلیاتی از اهداف حفاظت، ارکان "اتحادیه جهانی حفاظت"، طبقه بندی های مناطق تحت حفاظت در دنیا، طبقه بندی های تحت حفاظت در سازمان محیط زیست ایران، مشخصات هر طبقه، بعضی از قوانین مربوطه در هر طبقه در ایران، نمونه های هر طبقه در ایران و نیز اصول کاربردی رفتاری مرتبط با هر یک به همراه مسایلی در ارتباط با ظرفیت های توریست پذیری (برد اکولوژیکی) هر منطقه، طریقه محاسبه و نیز مسایل مختلف زونینگ (منطقه بندی) هر منطقه و جایگاه اکوتوریسم در آن، ارائه می گردد.

  آشنایی با پرندگان ایران و جاذبه های پرنده نگری:

در ايران حدود ۵۱۷ گونه پرنده وجود دارد تعدادي از آنها در ايران زاد و ولد ميكنند ،تعدادي زمستان گذرانند و تعدادي بطور اتفاقي ديده مي شوند تعدادي از گونه ها نيز از مناطق ديگر به كشور ما وارد شده اند. كشور ما بعلت موقعيت خاص جغرافيايي خود و نيز بعلت قرار گرفتن در مسير مهاجرت پرندگان در فصل سرما ميزبان تعداد زيادي از پرندگان مهاجري است كه گاهي ماهها ميهمان ما هستند و گاه بطور گذري چند روزي براي رفع خستگي به تالاب ها و درياچه هاي ايران مي آيند.

مشاهده پرندگان در زيستگاه طبيعي شان از جذابيت خاصي برخوردار است .در بسياري از كشورها به خصوص كشورهاي اروپايي مشاهده پرندگان علاقمندان فراواني دارد كه بطور حرفه اي آنرا دنبال مي كنند. در اين مبحث اساتيد امر در تلاش هستند تا با معرفي گونه هاي مختلف پرندگان ايران با زيستگاههاي مختلف ، نحوه پرواز ، صداي پرندگان ، رفتارشناسي آنها  ، پديده مهاجرت ، روش هاي استفاده از دوربين و تلسكوپ براي مشاهده پرندگان ، ابزار و وسايل سفرهاي پرنده نگري و... نگرشي تازه در افراد بپرورانند و آنها را تشويق كنند تا بجاي استفاده از اسلحه براي شكار پرنده و تشخيص آنها تنها از طريق مزه گوشتشان به شناخت آنها و مشاهده آنها با دوربين چشمي و عكاسي از آنها بپردازند.

در سفر آموزشی که همراه با مدرس درس مربوطه اجرا می گردد فراگیران از نزدیک و کاملا ملموس می توانند پرندگان را در طبیعت مشاهده کرده و تنوع و پراکندگی آنها را درک کنند.

آشنایی با گياهان ايران :

هر چند مناطق بسیاری از ایران هنوز از نظر گیاه شناسان کم و بیش ناشناخته باقی مانده است و هر برنامه جمع آوری گیاهی از سرزمین های دور افتاده هنوز با کشف چند گونه جدید همراه است ، با وجود این ، انواع گیاهان ایران بيش از 8 هزار گونه تخمین زده می شود و این تعداد تقریبا معادل گیاهان سراسر اروپاست که تقریبا 4 برابر ایران وسعت دارد.

گياهان به عنوان اولين حلقه زنجيره غذايي نقش مهمي در زندگي بشر و ساير جانداران در طبيعت دارند .گياهان در مناطق مختلف با طبيعت پيرامون خود سازگار شده اند به عنوان مثال گياهان مناطق كويري و خشك با ريشه هاي بلند خود سعي دارند هر چه بيشتر آب را از اعماق زمين جذب كنند و يا اينكه تا حد امكان سطح برگهاي خود را كاهش دهند تا حداقل تبخير را داشته باشند .اين نوع سازگاري ها در گياهان كه به علت عدم توانايي در حركت ، به آنها قدرت بيشتري براي زندگي در شرايط سخت مي دهد به ويژه در كشور عزيزمان ايران كه بيش از يك پنجم آنرا مناطق خشك و بياياني تشكيل ميدهد از اهميت ويژه اي برخوردار است . گياهان در زيستگاههاي مختلف روشهاي سازگاري متنوعي دارند .به عنوان مثال درخت حرا(Avecina marina) كه نام آن به افتخار دانشمند بزرگ ايراني بوعلي سينا نامگذاري شده است مي تواند بعلت ساختار ويژه ريشه اش در آب كاملا شور زندگي كند .فراگیران به روش های مختلف مانند شکل برگ ، ریشه ، فرم ساقه ، دانه و میوه و سایر مشخصه های گیاهان به شناسایی آنها می پردازند .

در اين مبحث همچنين به طبقه بندي گياهان پرداخته مي شود از گياهان با ساختار ابتدايی و ساده گرفته تا گياهان تكامل يافته تر . در سفر آموزشي در طبيعت فراگيران با عكاسي از گونه هاي مختلف و شناسايي آنها به ارتقاء دانش گياه شناسی خود كمك مي كنند .

  زمين شناسي و جاذبه های ژئوتوريستی ایران:

امروزه در دنيا توجه خاصي به چشم اندازهاي طبيعي كه توسط انواع فرسايش هاي طبيعي به وجود مي آيد ، مي شود از طرفي مشاهده، مطالعه ، عكاسي و... از پديده هاي زمين شناسي از سرگرمي هاي افراد علاقمند به طبيعت مي باشد. پدیده های زمین شناسی از قبیل شکستگی ،کوهزایی ، آتشفشان و... همواره توجه انسان ماجراجو را به خود جلب كرده است .در اين مبحث فراگيران طي بازديد عملي از طبيعت و مشاهده و شناسايي انواع کانی ها ، سنگها، گسل ها، گنبدهای نمکی ،  و سایر ساختارهای ویژه زمین و نیز با کمک انواع نقشه هاي زمين شناسي در شناسايي هر چه بیشتركشورعزيزمان ايران گام برمي دارند. بخش مهمی از امتیاز ارزیابی در این درس به مشاهدات فراگیران در طبیعت و نیز گزارش های سفر آنها تعلق دارد .

 فنون استقرار و زندگی در طبيعت و اصول نقشه خوانی :

حضور در طبيعت اصول و فنوني دارد كه در اين مبحث به آن پرداخته مي شود . روشهاي كمپ زدن در طبيعت ، طرز کار با قطب نما ، جهت یابی به كمك عوامل طبيعي و ابزار هاي ساخت بشر ،روشن كردن آتش در طبيعت ، وسایل مورد نیاز درکیف بقا ، سازماندهی سفرهای طبیعت گردی و... از موضوعات اين درس مي باشد .پياده روي در شب بدون استفاده از نور چراغ قوه و تنها با اتكاء بر قدرت بينايي فرد از تجربيات جالبي است كه فراگيران خودشان آنرا در طبيعت تجربه مي كنند و اين موضوع به گفته آنها به تقويت اعتماد به نفس و اراده آنها كمك مي كند  .

 آشنايي با حشرات و پروانه های ایران :

در طبيعت به خصوص در فصل بهار و تابستان حشرات را بيش از هر جانوري مي توان در طبيعت مشاهده كرد به همین دلیل این مبحث یکی از مباحث سئوال برانگیز اکوتوریست های کنجکاو و علاقمند می باشد. حشرات به دلايل متعددي پرجمعيت ترين موجود كره زمين مي باشند آنها با دارا بودن پوشش سخت كيتيني بدن خود و نيز قدرت پرواز و فرار از دست انواع دشمنان  و روشهاي سازگاري هنرمندانه خود با طبيعت و... از شانس بزرگي در زنده ماندن در شرايط مختلف طبيعي برخوردارند .

 تعدادي از حشرات از زمان دايناسورها در زمين باقي مانده اند .زندگي گروهي و نظم و پشتكار در حشراتي مانند مورچه و موريانه مي تواند الگويي مناسبي براي زندگي ما انسانها باشد . بشر امروزه در بسياري موارد از حشرات خصوصا از نحوه پرواز و حركات ظريف دست و پاي آنها به ویژه در صنعت هواپيمايي ايده گرفته است .

 در ايران پروانه ها و حشرات اندميك فراواني وجود دارد كه بسياري از آنها هنوز ناشناخته مانده اند و زمينه مناسبي براي فعاليت علاقمندان و محققان جوان را فراهم مي كند. در این مبحث فراگیران با تنوع فراوان این دسته از جانوران آشنا شده و با کمک استاد درس هر چه بیشتر با اهمیت حشرات در زندگی بشر، راسته های مختلف حشرات ، نحوه جمع آوری و شناسایی آنها ، زیستگاه حشرات ، نحوه پرواز  ، طبقه بندی آنها (تاکسونومی) ، روش های تولید صدا ، چرخه زندگی و تکامل در حشرات آشنا می شوند .از طرفی در سفر آموزشی این درس در طبیعت فراگیران با جمع آوری تعدادی ازگونه های حشرات و نامگذاری آنها و نیز با کمک ابزار کمک آموزشی در طبیعت به شناسایی هر چه بیشتر این جانوران با ارزش می پردازند.

آشنایی با پستانداران ايران:

در زيستگاههاي طبيعي مشاهده جانوراني مانند قوچ و ميش ، بز كوهي ،‌آهو ،‌گوزن و يا حتي خرگوش كار ساده ای نيست .گاهي افراد بي دليل از حيواناتي كه گمان مي كنند در طبيعت آنها را مورد حمله قرار ميدهند ترس و واهمه دارند غافل از اينكه آن حيوانات يا آنقدر كميابند كه مشاهده آنها در طبيعت روزها و حتي ماهها وقت و انرژي و شانس مي خواهد ! از  جمله مي توان به يوز پلنگ آسيايي اشاره نمود كه حيواني ترسو است و در ايران به دلايل مختلف به خصوص از دست رفتن زيستگاه طبيعي و كافي نبودن مواد غذايي مورد نیازش در خطر انقراض قرار دارد هرچند خوشبختانه با روش هاي مختلف از جمله فرهنگ سازي و آموزش افراد اكنون در جهت حمايت از اين جانور باارزش گامهايي مهمي برداشته شده است .

بهر حال آگاهي مردم ايران از اهميت پستانداران و نداشتن ترس و واهمه بي جا از آنها مي تواند نقش به سزايي در حفاظت از آنها داشته باشد.در ايران حدود 160 گونه پستاندار وجود دارد كه تعدادي از آنها مانند يوز آسيايي و گورخر ايراني آخرين بازماندگان در جهان مي باشند. فراگیران در این مبحث با گونه های باارزش پستانداران در ایران و همچنین زیستگاه آنها و چگونگی حضور در طبیعت برای مشاهده این گونه جانوران اطلاعاتی کسب می نمایند و به منظور آشنایی هر چه بیشتر با فرم بدن ، اندازه جثه ، فرم شاخ ( در پستانداران دارای شاخ ) ، رنگ بدن ، تعداد ناخن ها و ... بازدیدی از یکی از موزه های حیات وحش خواهند داشت . فراگیران با عکاسی از این پستانداران و تهیه گزارش هر چه بیشتر به ارتقای دانش خود در این مبحث کمک می کنند.

 آشنايي با خزندگان و دوزيستان ايران :

در ایران در زیستگاههای مختلف (کوهستانی ، کویری ، جنگلی و... ) انواعی از خزندگان و دوزیستان قابل مشاهده است که همگی توانسته اند با شرایط مختلف زیستگاهی خود را سازگار کنند . بسیاری از خزندگان نقش مهم و با ارزشی در زندگی بشری دارند که معمولا عموم مردم از این ارزش بی خبرند و در بسیاری موارد این جانوران را دچار بی مهری و حتی آزار قرار می دهند .

اهمیت خزندگان و دوزیستان در زندگی بشر ، ویژگی های رفتاری خزندگان ودوزیستان ، خصوصیات ظاهری ، چگونگی استتار ، راسته های مختلف و روش های شناسایی آنها ، مکانیزم های دفاعی ، چرخه زندگی ، مارهای خطرناک و بی خطر و نکات ایمنی در مورد آنها ، تنوع زیستگاهی ، روش های جستجوی آنها در طبیعت و وسایل مورد نیاز در سفرهای تحقیقاتی خزنده شناسی و.... از موضوعاتی است که در این مبحث به آن پرداخته می شود.

 آشنایی با كوهها و غارهای ایران :

از آنجايي كه بيش از نيمي از ايران كوهستاني است اهميت اين عنوان درسي بسيار آشكار است .كوهنوردي علاقمندان زيادي در كشور عزيزمان ايران دارد . شناخت كوههاي با اهميت ايران ، موقعیت ایران در نوار کوهزایی جهان ،تعدادی از مسيرهاي مهم صعود کوهنوردی ،وجه تسمیه کوههای ایران ، آشنايي با اصول كوهنوردي ،‌چگونگي كوله بستن، وسايل مورد نياز در سفرهاي كوهنوردي و... از مباحث مهم اين درس مي باشد .كه عملا با حضور در طبيعت مطالب تئوري در عمل تجربه مي شود .در اين دوره معمولا تعدادي از كوهنوردان نيز شركت مي كنند كه همگي آنان اذعان دارند كه شناخت جنبه هاي مختلف طبيعت به ويژه حيات وحش ديدگاه تازه اي به آنها مي دهد كه براي آنها لذت چندگانه اي از طبيعت را باعث مي شود .

 در سفر آموزشی این درس فراگیران می آموزند که چگونه در کوهستان گام بردارند و چگونه از ذخایر غذایی و آبی همراه خود استفاده کنند .اگر در کوه دچار مشکل شدند چگونه از خود  و دیگران محافظت کنند . این سفر تاثیر فراوانی در تقویت اعتماد به نفس فرگیران دارد به طوری که در بسیاری موارد این اولین تجربه کوهنوردی سنگین فراگیران می باشد که پس از موفقیت در آن هر چه بیشتر به توانایی های خود پی می برند .

تاريخچه غارنوردي در ايران ، انواع غارها ، غارشناسي ، غارنوردي حرفه اي و غير حرفه اي ، گياهان و جانوران غارزي ، تجهيزات مورد نياز در غارنوردي ، سرپرستي درغارنوردي و.. موضوعاتي است كه در اين درس به آن پرداخته مي شود. این درس به صورت سمینار یک جلسه ای برگزار می گردد و هدف آن تنها آشنایی کلی فراگیران با مقوله غار و غارنوردی است .

آشنایی با عشاير ايران :

با توجه به تنوع اقليمي ايران كه از موقعيت خاص جغرافيايي كشور پهناورمان تاثير گرفته است عشایرمختلفی (كرد ، ‌لر ، بلوچ، ترك ، تركمن ، عرب ) در سرزمين ما زندگي مي كنند .كه این مبحث به معرفي آنها و شيوه زندگي شان و نيز نحوه كوچ در زندگي كوچ نشينان مي پردازد .زندگي عشاير با طبيعت آميخته است تقويم كوچ با تقويم طبيعت عجين شده است و هر نوع تغييرات آب و هوايي و طبيعي بر زندگي آنها تاثير مي گذارد به دليل اينكه عشاير جزو لاينفك طبيعت هستند در اين دوره به معرفي عشاير مختلف ايران و بررسي شيوه هاي زندگي آنها پرداخته مي شود. همچنین فراگیران دوره که در آینده راهنمایان طبیعت گردی خواهند شد می آموزند که با کوچ نشینان چگونه باید رفتار کنند و در مواجه با آنها چه ملاحظاتی داشته باشند .می آموزند تا چگونه توریست ها را برای بازدید از محل زندگی عشایر و نحوه زندگی آنها توجیه کنند تا حد اقل تاتیر منفی بر زندگی و فرهنگ کوچ نشینان داشته باشند .

در این درس با پخش فیلم هایی از زندگی عشایر و معرفی کتابهای مربوط به موضوع تلاش می شود تا فراگیران را هر چه بیشتر با این مبحث گسترده و وسیع آشنا کرده و علاقه آنها را در این زمینه افزایش دهد تا آنها خود در آینده با مطالعه هرچه بیشتر اطلاعات و دانش خود را ارتقاء دهند.

  فنون و مهارت های تورگردانی:

فراگیران در طول دوره پس از آشنایی کلی با مباحث مختلف مربوط به طبیعت و ارتقاء سطح دانش علمی و کاربردی خود می بایست آمادگی انتقال این اطلاعات را به اکوتوریست ها پیدا کنند به این منظور در این مبحث تکنیک ها و فنون مختلف هدایت تورهای طبیعت گردی  به آنها آموزش داده می شود .

چگونگی طراحی و اجرای تورهای طبیعت گردی و ملاحظات آن ، مسئولیت ها ، وظایف و ویژگی های راهنمای تور ، مهارتهای ارتباطی ، زمان ، مکان و روش های صحیح انتقال اطلاعات به گردشگران ، توجه به نیازها و خواسته های آنها  ، پیش بینی و مواجه با مشکلات و خطرهای احتمالی در تورهای طبیعت گردی، مدیریت بحران ، طرز پاسخگویی به انواع پرسش های توریست ها ، روش های عملی اخذ مجوزهای لازم برای سفرهای اکوتوریستی ، اطلاعات کلیدی و کاربردی در اجرای تور و نیز مختصری نرخ گیری تور در این مبحث آموزش داده می شود .مشارکت شرکت کنندگان در کلاس از اهمیت ویژه ای برخوردار است این شیوه به تقویت اعتماد به نفس آنها کمک شایانی می کند .اعتماد به نفس از مهمترین ویژگی های راهنمایان تور است که به آنها کمک می کند در شرایط مختلف بتوانند تصمیم های درستی اتخاذ کنند .

آشنایی با روحیات ملل :

درس روحيات ملل ويژگي هاي به نسبت ثابت رفتار ملتهاست. در روحيات‌ ملل‌ از مباحث‌ ارتباطات‌ اجتماعي ‌شناسي‌، روان‌شناسي‌، مردم شناسي، تاريخ، جغرافيا و... بهره گرفته مي شود. روحيات ‌ملل‌ درباره‌ روحيات‌، خصوصيات‌ ورفتار نسبتا ثابت‌ ملتها بحث‌ مي‌كند. براي‌ نمونه‌ زماني‌ كه‌ مي‌گوييم‌ هوشمندي‌ فرانسوي‌، دقت‌ ژاپني‌، نظم آلمانی ، تساهل‌ هلندي‌ و ...بايد بدانيم‌ چه‌ مواردي‌ باعث‌ به‌ وجود آمدن‌ اين‌ صفات‌ وروحيات‌ شده‌ است ‌. به عنوان مثال خصوصیات و ویژگی های ایرانی ها ارتباط کاملا مستقیمی با شرایط اقلیمی و آب و هوایی و موقعیت استراتژیکی ایران زمین دارد . بردباری ، بی نظمی ، بی اعتمادی ، سازگاری ، تک زیستی و... از ویژگی های ایرانیان است که محصول شرایط زیستی آنان می باشد .

با شناخت‌ روحيات‌ ملل‌ مختلف‌ و آموزش طرز رفتار با آنها ، مي‌توانيم‌ ميزبان‌ خوبي‌ براي‌ جهانگردان‌ باشيم‌ و صنعت‌توريسم‌ را گسترش‌ دهيم‌ .

 زبان تخصصی انگلیسی :

از آنجایی که تسلط به حداقل یکی از زبان های خارجی از شرایط مهم راهنمای تور است چراکه وی که می بایست علاوه بر اجرای تورهای داخلی ، میزبان گردشگران بین المللی نیز باشد این درس از اهمیت ویژه ای برخوردار است هر چند که ارتقاء زبان انگلیسی در مدت کوتاه امکان پذیر نمی باشد ولی در این مبحث فراگیران  بطور کلی با  واژه های تخصصی گردشگری به ویژه گردشگری  طبیعت (اکوتوریسم ) آشنا می شوند و انگیزه کافی برای ارتقاء هر چه بیشتر زبان انگلیسی پیدا می کنند.

لازم به توضیح است افرادی که به زبان های دیگر مانند آلمانی ،اسپانیایی ، ژاپنی ، فرانسوی ، ایتالیایی و... تسلط دارند در کلاس هایی که به طور مجزا در یکی از آموزشگاهها ی مورد تائید دفتر برنامه ریزی آموزشی برگزار می شود با ارائه پروژه ، این واحد درسی را می گذرانند.

   آشنايي با اكوسيستم هاي ايران‌:

     این عنوان درسی  به تشریح محل و پراکنش جغرافیایی انواع اکوسیستم ها و جاذبه های اکوتوریستی مناطق مختلف ایران می پردازد .

     با توجه به این که فراگیران دوره با مفاهیمی چون مناطق تحت حفاظت سازمان محیط زیست و اکوتوریسم آشنا می گردند ، در حقیقت این عنوان درسی به آن ها دیدگاه بسیار مناسبی برای طراحی تورهای طبیعت گردی می دهد .آشنایی با اکوسیستم های مختلف (کوهستانی ، کویری ، ساحلی ، آبی ، جنگلی و...) و چگونگی دسترسی به آنها ، حساسیت های زیست محیطی و فرهنگی منطقه ، فصل مناسب برای بازدید از آنها ، وضعیت کلی حیات وحش در مناطق مختلف و... از مباحث مورد بررسی در این عنوان می باشد.

 بهداشت سفر و کمکهای اولیه :

با توجه به اینکه راهنمای تور در طول سفر در شرایط مختلف با گردشگران همراه است و با توجه به اینکه سفرهای طبیعت با مخاطرات فراوانی مواجه می باشد ، آشنایی با اصول کمکهای اولیه بسیار ضروری به نظر می رسد .در این عنوان درسی فراگیران با بیماری های سفر ،علایم حیاتی انسان ، انواع مارگزدیدگی ها ، مسمومیت ها ، شکستگی ها ، سوختگی ها ، بیماری های قلبی و روش تنفس مصنوعی ( به طور عملی ) و نحوه مواجه و درمان اولیه آنها (تا مرحله رساندن بیمار به مرکز درمانی و معاینه توسط پزشک متخصص ) آشنا می شوند .

 لازم به توضیح است در این دوره بر حسب نیاز سمینارهای مختلفی مانند : نقشه خوانی ،  GPS ، آشنایی با نجوم ،کارگاه خلاقیت ، آشنایی با ابزار و وسایل مورد نیاز در طبیعت ، آشنایی کلی با موزه ها و... برگزار می شود .

 آشنايي با نژادهاي مختلف اسب:

باتوجه به اهميت اسب در ايران به ويژه در ايران قديم در اين مبحث به مشاهده و مطالعه نژادهاي مختلف اسب پرداخته مي شود .تاريخچه سواركاري ، مسابقات ورزشي با اسب و بازيهاي سنتي مانند چوگان كه اصالتا به كشور عزيزمان ايران تعلق دارد و... از مباحث مورد بررسي در اين عنوان درسي است که در قالب سمینار اجرا می گردد. فراگيران طي بازديد عملي از یکی از باشگاههای سوار کاری که در آن نژاد های مختلف اسب نگهداری می شود مي توانند با انواع اسب ها آشنا شده و آنها را از نظر چابکی ، جثه  و توانایی شرکت در مسابقات مختلف با يكديگر مقايسه كنند.

 گاهی نیز این بازدید با مسابقات سوارکاری در باشگاه همزمان می شود و فراگیران می توانند رقابت بین انواع اسب ها را از نزدیک مشاهده کنند . فراگیران با عکاسی از این اسب ها ، گزارش هایی تصویری از بازدید خود تهیه می کنند.

 عکاسی در طبیعت :

هرچند که راهنمای تور در طول سفر همواره در حال اجرای وظایف خود در ارائه هر چه بهتر خدمات در تور به گردشگران می باشد ولی با توجه به اهمیت تورهای هنری در طبیعت و ترویج سفرهای طبیعت گردی (داخلی و بین المللی ) به مناطق مختلف ایران جهت عکاسی و نیز نیاز راهنما به آگاهی کلی در مورد مباحث اولیه عکاسی در طبیعت مانند نورسنجی و... این عنوان به فراگیران دوره آموزش داده می شود و اطلاعاتی کلی در این زمینه به آنها ارائه می گردد  .