« چگونگی شناخت و خرید دوچرخه »

بسمه تعالی

 

دوچرخه وسیله ای مکانیکی است که با استفاده از انقباض عضلات مختلف از جمله عضلات ران و ساق پا، قابلیت حرکت و جابجایی را کسب خواهد کرد. دوچرخه از 2300 سال قبل از میلاد مسیح در قالب ظاهری سر حیوانات مقدس و از جنس چوب وجود داشته است و تصاویر موجود بر روی دیواره غارها در کشورهائی همچون هندوستان ، مصر باستان و چین گویای این واقعیت است که انسان های پیشین برای تسریع حرکت پذیری به این وسیله علاقمند بوده اند. لازم به ذکر می باشد که این وسیله بیش از 4300 سال است که قدمت دارد.

 

در کشور جمهوری اسلامی ایران، اساسنامه دوچرخه سواری کردن در سال 1324 نگاشته شد و در سال 1325 فدراسیون دوچرخه سواری آماتوریسم در کشور شکل گرفت . متاسفانه به گسترش دوچرخه سواری همگانی در طول این زمان توجه کمی مبذول شده و بیشترین توجه فدراسیون دوچرخه سواری آماتوریسم , معطوف دوچرخه سواری قهرمانی و حرفه ای بوده است.

 

برای انتخاب دوچرخه مناسب باید به جنس دوچرخه، قد دوچرخه سوار، وضعیت بالا تنه، پهنای شانه ها، طول پا ها و سن افراد توجه داشت ، لذا بهتر است که در خرید دوچرخه موارد زیر را مد نظر قرار داد:

 

1.     انواع دوچرخه : دوچرخه پیست برای مسابقات سرعت و دوچرخه جاده برای مسابقات استقامت است .

2.     نوع مصرف دوچرخه : دوچرخه برای استفاده شهری، تفریح کردن، حرکات نمایشی و شرکت در مسابقات دوچرخه سواری است .

3.     هدف از استفاده : دوچرخه برای مصارف حرفه ای و مسابقاتی، و یا برای مصارف غیر حرفه ای و تفریحی است .

4.     شرایط سنی : دوچرخه بر اساس سایز تنه 16، 20، 24، 26 و 28  موجود است.

5.     اشکال دوچرخه : دوچرخه کورسی، سایکل کراس یا کوهستان،  BMX، معمولی ، نمایشی، سایکل بال و ... است .

6.     تعداد نفرات استفاده کننده از دوچرخه : دوچرخه یک نفره یا دوچرخه دو نفره یا تاندوم در بازار موجود است.

7.     میزان پرداخت قیمت برای دوچرخه : دوچرخه ارزان قیمت، و یا دوچرخه گران قیمت در بازار موجود است.

8.     توجه به رنگ دوچرخه : رنگ آمیزی تنه دوچرخه در جلب رضایت خریداران عامل بسیار موثری است.

9.     وزن دوچرخه : هرقدر میزان پرداخت در خرید بیشتر باشد باید وزن دوچرخه مورد نظر کمتر باشد( بر اساس آلیاژ مصرفی).

10. اطمینان خاطر : در خرید دوچرخه باید به زمان گارانتی آن و وسایل مصرفی پس از آن توجه کافی مبذول داشت.

11.  

مشخصات یک دوچرخه مناسب :

1.     از نظر کنترل فنی خودرو و طبق دوچرخه ، در یک دور کامل رکاب در حال حرکت به طرف عقب برای جوانان، متراژ صحیح 93/7 متر است .

2.     از نظر کنترل فنی خودرو و طبق دوچرخه ، در یک دور کامل رکاب در حال حرکت به طرف عقب برای زنان ، متراژ صحیح 40/7 متر است .

3.     از نظر کنترل فنی خودرو و طبق دوچرخه ، در یک دور کامل رکاب به طرف عقب برای بزرگسالان ، محدودیت خاصی وجود ندارد .

4.     حداکثر طول دوچرخه در گذشته 200 سانتیمتر بوده ، در حالی که طول دوچرخه استاندارد در شرایط فعل 185 سانتیمتر است .

5.     حداکثر عرض فرمان دوچرخه 50 سانتیمتر است .

6.     وزن دوچرخه نباید زیاد سنگین باشد( دوچرخه کوهستان نسبت به دوچرخه کورسی سنگین تر است).

7.     قطر طوقه دوچرخه حداکثر 70 سانتیمتر بوده و حداقل آن 55 سانتیمتر است .

8.     در آلیاژ تنه و طوقه ها بیشترین ترکیب مصرفی در دوچرخه فلز آلومینیوم است

9.     در هنگام خرید دوچرخه کورسی به کورپی آن توجه ویژه داشته باشید .

10. کمک فنر در دوچرخه ضرورت اصلی نیست .

در این شرایط است که شما پس از خرید دوچرخه مناسب ، می توانید از دوچرخه سواری خود لذت برده و احساس خستگی نداشته باشید.

استقبال از بهار

سلام دوستان متن زیبای زیر را دوست خوبمان خانم  پوپک جوان نوشته اند لطفا بخوانید

                                    به نام آفریدگار

                                  به نام هستی بخش

من آدمی را به زمین فرستادند،شهرنشین شدم،درون تلاطم تیره و ازدحام و هجوم گم شدم و فراموش کردم کیستم ، از کجا امده ام و چرا سر گردانم . تکرارو عادت،مرا محبوس کرد و دچار نسیان ،می دانستم گم کرده دارم نمی دانستم گم شده ام . گمانم این شد که جهانم همین است :

" حصار کوچک و دود آلود شهر شلوغ "

در این سر گردانی عاصی بودم و غمگین،نقسم به شماره می افتاد،اکسیژن می خواستم،کم کم بی تحرک می شدم،عصبی و بیگانه از لذت بردن.

خدایا،جرا بهارکه می شود حیرانم؟

می خواهم چون پروانه ای که از پیله بیرون آمده،ناگهان پرواز کنم.

چرا بوی باران پاییز شگفت زده ام می کند،چرا بوی خاک مرطوب و عطر ترش سبزه ها روحم را به هیجان می آورد؟  هجوم رنگ های گرم پاییز هوش مرا به کجا می برد؟

چرا فصل که عوض می شود من هم به حالی دگرم؟

یادم آمد نامم هدهد است،نام ها قصه دارند  معنا دارند،بیهوده نیستند.

من هدهدم،پوپکم،پرنده ی اب اشنا،سفیرحضرت سلیمان ، پرنده وابسته به طبیعت است. و در هر فصلی به حالی دگر،من پرنده ام در کالبد انسان ، انسان رسته از خاک،انسان هم در طبیعت پاک، متعادل  است و لذت را می شناسد.

هر کجا چشمه ای است،زندگیست و هر کجا زندگیست،پرنده آن را می جوید،روح من نمی تواند از آب و سبزه،طراوت و زیبایی دور بماند.

هوا می خواهم،آب،نور،گرما،خواب و بیداری،رفتن و امدن.

دلم می خواهد روی قله باشم،عظمت آسمان،آفتاب بی پایان با گرمای شیرینش احاطه ام کند و نفس بکشم ، ریه هایم را پر کنم از تازگی از زندگی.

پرواز کنم و در آغوش امن طبیعت فرود آیم و آرام بگیرم.

دور از طبیعت نا متعادل،وحشت زده ام، تنها و غمگین و دلسرد.

یادم آمد روح بی چاره ام خود را به در و دیوار تن می کوبید تا مرا به خود آورد ولی بی تابی هایش فقط بی رمقم می کرد،چراکه فراموش کرده بودم از کجا آمده ام،کیستم،چه می خواهم. عادت و تکرار مرا دچار نسیان کرده بود،می دانستم گم کرده دارم،نمی دانستم گم شده ام.

کودک که بودم،فصل ها را از عطرشان تشخیص می دادم،انتظارشان را می کشیدم مشتاق و پر شور به استقبالشان می رفتم،حالا گویا حتی کودکیم را فراموش کرده ام.

حالا بهار نیامده می رود چون عزیزش نمی دارم منتظرش نیستم حالا زمستان را نمی بینم.زمستان  با من بیگانه شده،تابستان آزارم می دهد پایز متظاهر شده و فریبکار هیچ کدام به میل خود نمی آیند.

خدایا نکند دیگران هم مثل من شده اند؟ چرا همه ی چهره ها در هم و پر چین است؟ ما این جا درون آلودگی،درون وزوز شلوغی ، دور از خاک  و خورشید چه می کنیم؟ سلامتمان آرامش و شادمانی مان کجا رفته؟

مگر نه این که ما همه،همه ی ما به طبیعت،به گیاهان به باران به آسایش به برکت محتاجیم؟ به تسلط انرژی بخش کیهان به تعادل طبیعت محتاجیم؟

چرا طعم ها برایم تلخ شده ، رنگ ها بی نور،چرا عطرها مشامم را می سوزاند؟

چرا دیگر ، باران مرا نمی خنداند، رایحه ی لطیف ،هوای زلال،اکسیژن فرح بخش آسایش خنکا کجا رفته؟چرا رسیدن بهار مرا می ترساند؟ می رنجاند؟

یادم آمد پوپکم، پرنده ی آب آشنا ،جستجو گر مایه ی حیات، عاشق نغمه ی جهان، یادم آمد این شهردرهم و شلوغ ، جهان من نیست، دامان طبیعت،رنگین کمان پر جلای هستی،زلالی آب روان،عطر جان بخش گیاهان،نغمه ی هماهنگ مو جودات بی کران ، ابر، باران ، خورشید،جنگل،صحرا،جهان من است.این جا نفسم به شماره می افتد،اکسیژن می خواهم این جا بی تحرک و ناتوانم . باید به خود ایم ، باید نگذارم این بار بهار نیامده برود،باید هوشیار بمانم ، کاش نسیان رهایم کند ، کاش دیگر روحم آرام نگیرد.

می خواهم امسال به بهار سلام کنم ، آغوش بگشایم،میهمان نواز باشم،تولدش را،بودنش را گرامی بدارم.

می خواهم دانه بکارم و روییدنش را حظ ببرم، به عطر گل ها ی بی تعدد شگفتی زا لبخند بزنم،در زلالی مهربان آب بینایی ام را قوت بخشم ، اکسیژن ذخیره کنم تا از هر آلودگی و نقصان دور بمانم ، متولد شوم خوش حال و شاکر.

باید به ریشه نگاه کرد ،باید به اصل برگشت ، باید به بهار سلام کرد،نور پاشید به دشت ها و باغ ها ، هستی را سلام کرد.

ما از طبیعتیم،در اصالت سلامتیم،طبیعت مادر ماست،رهایمان نمی کند حتی حالا که از ما دلگیر است.

می خواهم امسال عذر خواهی کنم،دل جویی کنم،دانه ام سبز شده ،منتظرم چون زمان کودکی که بهار مهربان بود و پر بار و من شادمانه می خندیدم و طبیعت را می بوییدم .

باز هم اگر مشتاق باشیم بهار می آید و خوش حالمان می کند طراوت و تعادل ، مهربانی را هدیه می آورد. تنهایی ها، غم ها و بیماری ها تمام می شود.

بیایید با هم بخواهیم و بخوانیم:

دشت ها ، سبز و پاک- دانه ها پر بار- گل ها افشان- آسمان، شفاف- آفتاب، پر مهر-هستی بر قرار و نوروز مبارک

 

                   نوروز مبارک                               پوپک جوان                                                                                25/12/87             

 

 

انجمن دوچرخه سواري پروانه سبز

شهرداری منطقه 22 تهران تنها منطقه شهرداری در سطح كشور است كه با توجه به طرح تفضيلی و شاخص های بالای‌زيست محيطی ظرفيتهای بسياری را برای ميزبانی “طرح توسعه دوچرخه سواری” بعنوان منطقه الگوی‌كشوری در خـود نهفته دارد.اين امـر باتـوجه به پـارك چيتـگر كه يـكی‌ازقطبـهای‌دوچـرخه سـواری كشور محسـوب میـگردد ارزشی‌دوچندان ميابد.

انجــمن دوچرخه سواری پـروانه سبـز يك سـازمان غيـردولتی‌و مردم نـهاد است كه بـا هدف كاهش انتـشار گازهای‌گلخانه ای‌ و آلودگی هوا فعاليـتهای‌خود را در طول يـك دهه گذشته دنبـال نموده است و در حال حاضر طرح مشترك توسعه دوچـرخه سـواری كشور را با مشاركـت UNDP-GEF/SGP و شهرداری منطقه 22 در 2 منـطقه الگوی كشوری‌يعنی شهرك صدرا(ميدان المپيك) و شهرك اكباتان در دست اجرا دارد

 

افتتاحیه دوره ششم

جلسه توجیهی و افتتاحیه ششمین دوره آموزشی

موسسه آوای طبیعت پایدار

 

تاریخ : چهارشنبه 4/10/87

ساعت 30/16 الی 19

محل برگزاری : خیابان ویلای جنوبی ، نبش ورشو، خانه شهریاران جوان، سالن 70 نفره

 

منتظر حضور سبز شما هستیم.

تور ویژه جزایر خلیج فارس ( قشم، هرمز، هنگام )

تور ویژه جزایر خلیج فارس ( قشم، هرمز، هنگام )

۱۶-۲۰ دی ماه ۱۳۸۷

(تعطیلات زمستانی) ۵ روزه

برنامه تور:

دوشنبه ۱۶ دی - حرکت از تهران با قطار ساعت ۱۴:۳۰ از ایستگاه راه آهن تهران به سمت بندرعباس

سه شنبه ۱۷ دی - رسیدن به بندر عباس ‌‌/ نهار در قشم/ بعدازظهر: بازدید از غار خاربس/ دره ستاره ها/ روستای برکه خلف و صنایع دستی/ اقامت در برکه خلف (خانه ناخدا)

چهارشنبه ۱۸دی - بازدید از لافت (شهر بادگیرها) / جنگل حرا / نهار در طبل (خانه ناخدا) / چاهکوه / شام در شیب دراز / اقامت در شیب دراز (خانه محلی)

پنجشنبه ۱۹ دی - بازدید از جزیره هنگام و دیدن دلفین ها / نهار در قشم / حرکت به جزیره هرمز / بازدید از دور جزیره با قایق / اقامت در چادر در جزیره هرمز

جمعه ۲۰ دی - بازدید از داخل جزیره هرمز / بازگشت با قایق به بندرعباس / حرکت با قطار به سمت تهران ساعت ۱۴:۱۰

شنبه ۲۱ دی - صبح رسیدن به تهران

 

خدمات تور:

- قطار (۶ تخته) رفت و برگشت

- اقامت (خانه محلی در شیب دراز قشم) ۲شب

** اقامت در جزیره هرمز بصورت چادر می باشد

- لنج بین بندر عباس و قشم

- تاکسی دربست بین راه آهن و اسکله بندرعباس و بالعکس

- مینی بوس توریستی در قشم

- قایق جنگل حرا، جزیره هرمز و جزیره هنگام

- ۲ وعده صبحانه در شیب دراز و برکه خلف

- ۱ وعده ناهار محلی در طبل (خانه ناخدا)

- ۲ وعده شام محلی در شیب دراز و برکه خلف

- وانت برای حمل وسایل

- وانت دربستی برای بازدید در جزیره هرمز

- بیمه

                        قیمت تور : ۹۸۰،۰۰۰ ریال                                            مهلت ثبت نام : تا ۱۰ آذر

 

توضیحات : کلیه هزینه ها و مواردیکه در لیست خدمات تور قرار ندارد - مانند مابقی وعده های غذایی، پذیرایی و ... - جزو تور نمی باشد و به عهده شرکت کنندگان می باشد.

تالاب "بیشه دالان" بروجرد نفس های آخر را می کشد

 تالاب "بیشه دالان" بروجرد نفس های آخر را می کشد

تالاب ها اکوسیستم های پویایی هستند که نقش مهمی در ایجاد تعادل اکولوژیک منطقه ای و تأمین زیستگاه بسیاری از گونه های جانوری دارند و حفظ تنوع زیستی و برقراری روابط طبیعی را موجب وی شوند.

متأسفانه عوامل بسیاری که مهمترین آن تهدیدهای ناشی از فعالیت های بشری است بدون در نظر گرفتن اهمیت وجود اینگونه زیستگاهها، موجب تخریب و آسیب رسیدن به آنها می شود. تالاب بیشه دالان در جنوب شرقی بروجرد از جمله این اکوسیستم هاست که از سال های دور تا کنون بر اثر عوامل مختلف به صورت گسترده مورد تخریب قرار گرفته است بطوریکه از وسعت ۹۱۳ هکتاری آن هم اکنون کمتر از ۱۰۰ هکتار باقی مانده است.

واردشدن زهاب زمین های کشاورزی به داخل تالاب، سوزاندن گونه های گیاهی آن توسط روستاییان برای انجام فعالیت های کشاورزی، خسارت های ناشی از سوءاستفاده افراد سودجو از جمله عوامل تهدید کننده حیات این تالاب است. علاوه بر این صیو و شکار بی رویه شکارچیان غیرمجاز و سودجو موجب کاهش تعداد پرندگان مهاجر و انقراض برخی گونه های جانوری منطقه شده است.

این تالاب از گذشته های دور همه ساله پذیرای پرندگان مهاجری بوده که برای گذراندن زمستان به منطقه وارد می شدند و به آن حیاتی تازه می بخشیدند. علاوه بر پرندگان مهاجر، بیشه دالان زیستگاه پرندگان بومی، انواع خزندگان،دوزیستان، آبزیان، و پستانداران از جمله انواع مارها، لاک پشت ها، مرغابی، حواصیل، خرگوش، گرگ، شغال، خدنگ، گربه وحشی و سگ آبی است.

مطالعات انجام شده بر بیشه دالان نشان داده که آب موجود در منطقه نقش مهمی در تأمین آب های زیر زمینی دارد و می تواند اراضی کشاورزی پیرامون خود را غنی و پرمحصول کند.

آتوسا آزرم

دیدومک

دیدومک با نام علمی Hoplopterus indicus پرنده ای ۳۳ سانتیمتری از راسته آبچلیک سانان و تیره سلیمیان و بومی ایران است.

این پرنده پر سروصدا است و صدایش شبیه دی-هی-دو-ایت یا پیتی-تو-دو-ایت شنیده می شود.

پاهای بلند، سر و گلوی سیاه، شکم سفید و زائده قرمز رنگ جلو چشمانش زمینه شناسایی آسان آن را فراهم می کند.

در پرواز پاها اندکی بیرون از دم قرار می گیرد. شاهپرهای اولیه و ثانویه سیاه است که در شانه ها به واسطه نوار سفید انحنا داری از سطح پشتی جدا می شود. دیدومک در مناطق باز حول و حوش آب های شیرین کشتزارها و مناطق دارای آب در نواحی گرمسیر بسر برده و روی زمین آشیانه میسازد و حفاظت از محل های تولید مثل این پرنده در بقایش تأثیر بسزایی دارد.

 http://en.wikipedia.org/wiki/Image:Red_wattled_Lapwing_I_IMG_0596.jpg

برف بازی در دل کویر

منطقه کوهستانی سیرچ که در فاصله ۵۰ کیلومتری شهر کرمان و ۶۰ کیلومتری بخش شهداد است و به نوعی از گرم و خشک ترین مناطق کشور محسوب می شود، پاییز و زمستان هر سال بواسطه بارش برف می تواند به عنوان گردشگاهی دیدنی و محلی برای برف بازی و حتی اسکی کویرنشینان کرمانی باشد.

برای رسیدن به این منطقه بایستی از کرمان به سمت ماهان حرکت کرد و در میان راه به سمت منطقه سیرچ تغییر مسیر داد و دقیقا بعد از تونل جاده کرمان-سیرچ که از طویل ترین تونل های جاده ای ایران نیز هست، این محل دیدنی و پوشیده از برف خودنمایی می کند.

در سال های اخیر و با بهسازی جاده کرمان-سیرچ و تونل آن، تعداد زیادی از کرمانی ها در روزهای برفی پاییز و زمستان، خود را به این منطقه دیدنی می رسانند و با وسایل ابتدایی نظیر تیوپ یا کفی های لاستیکی خودروهایشان شیب دامنه های پوشیده از برف را تا پایین سر می خورند.

در حالیکه نبود تفریحگاه های لازم برای گذران اوقات فراغت یکی از مشکلات شهروندان کرمانی محسوب می شود و جوانان، نیاز به تفرجگاه هایی برای گذراندن اوقات فراغت خود دارند، وجود مناطقی نظیر منطقه کوهستانی سیرچ نباید بسادگی نادیده گرفته شود- منطقه ای برفگیر که در فاصله نزدیکی از مرکز استان قرار دارد و همچنین در فاصله ای نه چندان دور از آن یکی از گرم ترین نقاط کشور و حتی جهان، و کلوت های شداد واقع شده اند.

آینده نو (۱۲۲)- وحید قرایی

آشنايي با يوز ايراني (آسيايي)

» نقل از همشهری آنلاین

 

نسل‌ يوزپلنگ‌ آسيايي‌ در تنها زيستگاهش‌ ايران‌‌ در حال‌ انفراض‌ است‌‌ خبر جديدي‌ نيست‌‌ اما اين‌ خبر در ايران‌ به‌ جز تعدادي‌ علاقمند به‌ محيط زيست‌‌ واکنشي‌ را در مردم‌ برنيانگيخته‌ است‌‌.

واژه يوزپلنگ يکی از واژه های اصيل ايرانی است که از ترکيب دو کله يوز و پلنگ حاصل شده است. يوز بُن مضارع مصدر يوزيدن به معنای " جَستن، جهيدن و طلب کردن" بوده و از اين رو يوزپلنگ، به معنای پلنگی است که به دنبال شکار خود گشته و آن را با جستن و دنبال کردن می گيرد.

درگذشته اين جانور را پلنگ شکاری می‌ناميدند که به سبب شباهت زياد آن به پلنگ و روش شکار منحصر به فرد آن بوده است.

ايرانيان باستان اين جانور را بيشتر با نام "يوز" می شناخته‌اند و کمتر کلمه "يوزپلنگ" را برای آن بکار می‌بردند. همچنين به اين جانور به خصوص در زمان تولگی "هَوْبَر" هم گفته می‌شده است.

برای اين جانور زيیا در زبانهای مختلف نامهای گوناگونی به کار رفته است. در زبان عربی يوز را "فهد" می‌نامند درحاليکه در افغانستان به آن "تازی پرنگ" (فارسی دری) و "تازی پلنگ" (پشتو) گفته می‌شود.

در پاکستان نيز در زبان براهوئی به آن "يوز" گفته می‌شود. در گويش سواحيلی نيز که در شرق آفريقا رايج است نام "دوما" را برای اين جانور بکار می‌برند. يوزپلنگ در زبان انگليسی "چيتا Cheetah" گفته می‌شود که ريشه سانسکريتی داشته و از هندوستان بدست آمده است. امروزه در سرتاسر دنيا اين جانور را با نام انگليسی آن‌می شناسند.

در جهان‌ دو گونه‌ يوزپلنگ‌ وجود دارد که‌ يکي‌ گونه‌ آسيايي‌ و ديگري‌ گونه‌ افريقايي‌ است.‌‌ گونه‌ افريقايي‌ يوزپلنگ‌‌ در شمال‌ اين‌ قاره‌ پهناور منقرض‌ شده‌ و فقط محدود به‌ جنوب‌ اين‌ قاره‌ شده‌ است‌ که‌ البته‌ با برنامه‌هاي‌ مناسب‌ حفاظتي‌ در حال‌ حاضر از نظر جمعيتي‌ در وضعيت‌ مناسبي‌ است‌‌.

اما يوز آسيايي‌ که‌ زماني گستره‌ وسيعي‌ از غرب‌ اين‌ قاره‌ از سوريه‌ و عربستان‌ گرفته‌ تا هندوستان‌ و ترکمنستان‌ پراکنده‌ بود از ‌20‌ سال‌ پيش‌‌ جز در ايران منقرض‌ شده‌ است‌‌.

مثلا اين‌ گونه‌ در عراق‌ از ‌1929‌‌ کويت‌ ‌1942‌‌ هند ‌1947‌‌ قزاقستان‌ ‌1970‌‌ پاکستان‌ ‌1972‌‌ ترکمنستان‌ ‌1973‌‌ عربستان‌ ‌1973‌‌ و عمان‌ ‌1977‌ منقرض‌ شده‌ است‌‌ .

در حال‌ حاضر يوپلنگ‌ آسيايي‌ فقط به‌ کشور ايران‌ که‌ ‌40‌ سال‌ پيش‌ برنامه‌ حفاظتي‌ خود را براي‌ نگهداري‌ نسل‌ اين‌ حيوان‌ آغاز و از ‌20‌ سال‌ پيش‌ تشديد کرد‌ محدود مي‌شود‌ به‌ همين‌ دليل‌ است‌ که‌ امروزه‌ به‌ يوز آسيايي‌‌ يوز ايراني‌‌ نيز گفته‌ مي‌شود‌.

مشخصات‌ يوزپلنگ‌ آسيايي‌

مشخصات‌ ظاهري‌
يوزپلنگ‌ از خانواده‌ گربه‌ سانان‌ به‌ شمار مي‌آ‌يد و به‌ دليل‌ داشتن‌ دست‌ و‌ پاهاي‌ بلند‌ بدني‌ باريک‌ و کشيده‌ و سينه‌هاي‌ فراخ‌ تا حدودي‌ شبيه‌ سگ‌ تازي‌ است‌ ولي‌ برخلاف‌ سگ‌ سانان‌ سر کوچک‌ و گردن‌ و پوزه‌هاي‌ کوتاه‌ و گوش‌هايي‌ کوچک‌ و گرد دارد‌.

به‌ طور کلي‌ مي‌توان‌ آن‌ را به‌ سگي‌ با کله‌ گربه‌‌ تشبيه کرد‌. رنگ‌ پشت‌ زرد کم‌ رنگ‌ تا زرد متمايل‌ به‌ قرمز و زير بدن‌ سفيد است‌. بسياري‌ از مردم‌ يوز را با پلنگ‌ اشتباه‌ مي‌گيرند‌ اما تفاوت‌ بارز اين‌ دو حيوان‌ در شکل‌ خال‌هايشان‌ است‌‌ در يوز خال‌ها توپر و گرد است‌‌ در حالي‌ که‌خال‌هاي‌ پلنگ‌ درشت‌ و توخالي‌ و گل‌ مانند است.

وجود نوار سياه‌ رنگي‌ که‌ از گوشه‌ داخلي‌ چشم‌هاي‌ يوز‌ به‌ موازات‌ بيني‌‌ تا گوشه‌ لبها امتداد يافته‌ و به خط اشک‌‌ معروف‌ است‌ نيز از مشخصات‌ بارز يوز است.

چشمان‌ يوز در بالاي‌ کاسه‌ سر قرار دارد.‌ طول‌ سر و بدن‌ يوزپلنگ‌ بالغ‌ از ‌112‌ تا ‌137‌ سانتي‌ متر‌ طول‌ دم‌ ‌64‌ تا ‌86‌ سانتي‌ متر و بلندي‌ شانه‌هايش‌ ‌71‌ تا ‌84‌ سانتي‌ متر است‌ و وزن‌ حيوان‌ به‌ ‌34‌ تا ‌54‌ کيلوگرم‌ مي‌رسد. جنس‌ نر يوز‌ اندکي‌ بزرگتر از جنس‌ ماده‌ است‌‌.

ويژگي‌ رفتاري‌
برخورداري‌ از ستون‌ فقرات‌ انعطاف‌ پذير‌، کبد و قلب‌ بزرگ‌،‌ سوراخ‌ بيني‌ گشاد‌، ظرفيت‌ بالاي‌ ريه،‌‌ بدني‌ عضلاني‌ و باريک‌‌ يوزپلنگ‌ را تيز‌روترين‌ شکارچي‌ جهان‌ ساخته‌ است. آنها قادرند با سرعتي‌ معادل‌ ‌110‌ کيلومتر بر ساعت‌ بدوند.

يوزپلنگ‌ نظم‌ اجتماعي‌ منحصر به‌ فردي‌ دارد. در ايران‌ مطالعاتي‌ درباره يوزپلنگ‌ صورت‌ نگرفته‌ است‌؛‌ اما مطالعات‌ انجام‌ شده‌ در افريقا نشان‌ ميیدهد که‌ يوزپلنگ‌ ماده‌ به‌ استثناي‌ زمان‌ مراقبت‌ از توله‌ها به‌ تنهايي‌ زندگي‌ مي‌کند و يوزپلنگ‌ نر در مراقبت‌ از بچه‌ها نقشي‌ بر عهده‌ ندارد.

توله‌هابه‌ مدت‌ ‌18‌ ماه‌ در کنار مادرشان‌ مي‌مانند و طي‌ اين‌ دوره‌ که‌ اهميت‌ بالايي‌ در زندگي‌ توله‌ها دارد‌ چگونگي‌ شکار و گزير از گزند شکارچيان‌ ديگر مانند پلنگ‌‌ کفتار و گرگ‌ را مي‌آموزند‌ در ‌18‌ ماهگي‌ توله‌ها از مادر جدا مي‌شوند‌ از اين‌ پس‌ ممکن‌ است‌ توله‌ها با هم‌ شيران‌ خود حتي‌ تا ‌6‌ ماه‌ ديگر به‌ سر برند‌ در دو سالگي‌ هم‌ شيران‌ ماده‌ بقيه‌ را ترک‌ مي‌کنند و نرهاي‌ جوان‌ با هم‌ مي‌مانند‌ در واقع نرها به‌ تنهايي‌ يا همراه‌ برادران‌ خوني‌ خود زندگي‌ مي‌کنند اما ماده‌ها به‌ جز زمان‌ بچه‌داري‌‌ تنها زندگي‌ مي‌کنند.

برخي‌ از اين‌ گروه‌ها براي‌ خود حوزه‌اي‌ تعيين‌ مي‌کنند تا يوزپلنگ‌ ماده‌ را براي‌ جفت‌گيري‌ جلب‌ کنند‌ اين‌ حوزه‌ها اغلب‌ در جاهايي‌ است‌ که‌ در آن‌ طعمه‌ و آب‌ کافي‌ وجود داشته‌ باشد‌ در فصل‌ جفت‌گيري‌ هر نر براي‌ خود قلمروي‌ را انتخاب‌ مي‌کند‌. در اين‌ فصل‌ نزاع‌هاي‌ خشني‌ ميان‌ نرهاي‌ گروه‌ در دفاع‌ از حد و مرز قلمروشان‌ صورت‌ مي‌گيرد‌.

يوزپلنگ‌ها معمولا صبح‌ زود يا غروب‌ به‌ شکار مي‌روند‌ پس‌ از انتخاب‌ طعمه‌‌ که‌ معمولا حيوانات‌ ضعيف‌تر هستند؛ به‌ صورت‌ غير محسوس‌ به آنها نزديک‌ شده‌ و پس‌ از رسيدن‌ به‌ فاصله‌ حدود ‌10‌ تا ‌30‌ متر حمله‌ انفجاري‌ خود را شروع مي‌کنند‌ پس‌ از به‌ زمين‌ انداختن‌ طعمه‌ گلوي‌ او را با دندانهايش‌ فشارمي‌دهد تا خفه‌ شود. ‌

تعقيب‌ طعمه‌ معمولا ‌20‌ ثانيه‌ و به‌ ندرت‌ بيش‌ از يک‌ دقيقه‌ به‌ طول‌ مي‌انجامد و در اين‌ زمان‌ بيش‌ از ‌500‌ متر شکارش‌ را دنبال نمي‌کند.‌ قريب‌ به‌ نيمي‌ از تعقيبها موفقيت‌ اميزند‌ گاهي‌ اوقات‌ شکارچيان‌ ديگر نظير گرگ‌ طعمه‌ او را از چنگش‌ بيرون‌ مي‌آ‌ورند‌. يوزپلنگ‌ مانند پلنگ‌ قادر به‌ پنهان‌ کردن‌ طعمه‌اش‌ از دسترس‌ ساير گوشتخواران‌ نيست‌ به‌ همين‌ دليل‌ بعد از خوردن‌ يک‌ وعده‌ غذا در بيشتر اوقات‌ باقيمانده‌ را از دست‌ مي‌دهد‌.

توليد مثل‌
بلوغي‌ جنسي‌ در حدود ‌20‌ ماهگي‌ رخ‌ مي‌دهد.‌ زمان‌ بارداري‌ ‌95‌ روز و تعداد توله‌ها ‌1‌ تا ‌6‌ و معمولا ‌4‌ تا ‌5‌ عدد است.‌‌ توله‌ها در هنگام‌ تولد حدود ‌300‌ گرم‌ وزن‌ و ‌30‌ سانتي‌ متر طول‌ دارند‌. رنگ‌ آنها خاکستري‌ تيره‌ است‌ و موهاي‌ بلندي‌ بر پشتشان‌ دارند.‌

اين‌ موها باعث‌ استتار توله‌ها در ميان بوته‌زارهاي‌ خشک‌ و پنهان‌ نگاهداشتن‌ آنها از ديد شکارچيان‌ ديگر است‌ . بچه‌ها به‌ دليل‌ جمع شدن‌ ناخنها تا شش‌ ماهگي‌‌ قادرند از درخت‌ بالا بروند‌.

تغذيه‌
يوزپلنگ‌ در ايران‌ عمدتا از جبير،‌ آهو،‌ قوچ‌ ، ميش‌‌، کل‌ و بز و خرگوش‌ وحشي‌ تغذيه‌ مي‌کند‌.

زيستگاه‌هاي‌ يوزپلنگ‌ و آمار آن‌ در ايران‌

يوزپلنگ‌ در دشتهاي‌ باز و تپه‌ ماهورهاي‌ واقع در مناطق‌ استپي‌ و بياباني‌ و نيمه‌ کويري‌ و زيستگاه‌هاي‌ باز ديگري‌ که‌ طعمه‌ در آن وجود داشته‌ باشد‌ ديده‌ مي‌شود‌. زيستگاه‌‌ عمده‌ يوزپلنگ‌ در ايران‌ دشت‌ کوير است‌ که‌ بخش‌هايي‌ از استان‌ کرمان‌‌، خراسان،‌‌ سمنان‌،‌ يزد،‌ تهران‌ و اصفهان‌ را در بر مي‌گيرد‌. اکنون‌ اين ناحيه‌ وسيع استپي‌ و بياباني‌ به‌ آخرين‌ پناهگاه‌ يوز آسيايي‌ مبدل‌ شده‌ است‌‌.

سابق‌ بر اين‌ ‌بين‌ سالهاي‌ ‌46‌ تا ‌‌57‌ گزارش‌هايي‌ از تهران‌ ‌به‌ خصوص‌ پارک‌ ملي‌ کوير مرکزي‌‌‌ سمنان‌ ‌توران‌‌ خوش‌ ييلاق‌ و مناطق‌ اطراف‌‌‌ خراسان‌ ،‌منطقه‌ مياندشت‌ و اطراف‌ طبس‌‌‌ يزد، ‌منطقه‌ کالمند‌، مناطق‌ اطراف‌ بافق‌‌ مهريز،‌ تفت‌ و شهر يزد‌‌، اصفهان،‌ ‌منطقه‌ موته‌ و کلاه‌ قاضي‌‌‌ فارس‌، ‌پناهگاه‌ حيات‌ وحش‌ بهرام‌ گور‌‌ کرمان‌، ‌منطقه‌ خبر و روچون‌‌‌ مازندان‌ ،‌پارک‌ ملي‌ گلستان،‌‌‌ هرمزگان‌ ‌اطراف‌ حاجي‌ آباد‌ و گزارشهاي‌ غير مکتوبي‌ از سيستان‌ ‌اطراف‌ هامون‌ صابري‌‌ و بلوچستان‌، ‌بمپور‌ و حتي‌ نفت‌ شهر در استان‌ کرمانشاه‌ مبني‌ بر مشاهده‌ يوز وجود داشته‌ است‌‌.

اما اين‌ روزها در ‌5‌ منطقه‌ مرکزي‌ کشور که‌ احتمالا ‌80‌ درصد يوزهاي‌ آسيايي را در خود دارد‌ مشاهده‌ اين‌ گونه‌ گزارش‌ شده‌ است‌‌.

1- پارک‌ ملي‌ کوير مرکزي‌ - ‌افريقاي‌ کوچک‌‌ واقع در استان‌ سمنان-‌ جمعيت‌ براورد شده‌ يوزپلنگ‌‌ ‌4‌ ‌تا ‌6‌ قلاده‌

2- پارک‌ ملي‌‌ پناهگاه‌ حيات‌ وحش‌ و ذخيرگاه‌ زيست‌ کره‌ خارتوان‌ واقع در استان‌ سمنان‌. جمعيت‌ براورده‌ شده‌ ‌10‌ تا‌ ‌14‌ قلاده‌

3-  پناهگاه‌ حيات‌ وحش‌ نايبندان‌ طبس‌ واقع در شمال‌ شرق‌ استان‌ يزد .برآورد جمعيت‌ يوزپلنگ‌‌ ‌12‌ تا ‌15‌ قلاده‌.

4- منطقه‌ حفاظت‌ شده‌ بافق‌ واقع در استان‌ يزد. جمعيت‌ برآورد شده‌‌ ‌4‌ تا‌ ‌6‌ قلاده‌
5- منظقه‌ شکار ممنوع‌ دره‌ انجير واقع در استان‌ يزد . جمعيت‌ برآورده‌ شده‌‌ ‌3‌ تا‌ ‌5‌ قلاده‌.

با اين‌ حساب‌ با اينکه‌ آمار يوز آسيايي‌ را در ايران‌ گاهي‌ بين‌ ‌50‌ تا ‌60‌ قلاه‌ و در کل‌‌ کمتر از ‌100‌ قلاده‌ عنوان‌ کرده‌اند.

سام‌ خسروي‌ فرد‌ [در همشهري آنلاين] مشاور پروژه‌ بين‌المللي‌ حفاظت‌ از يوز آسيايي‌ ترجيح‌ مي‌دهد که‌ اين‌ اعداد را حدس‌ کارشناسي‌‌ بنامد تا آمار‌ چرا که‌ معتقد است‌ يوزپلنگ‌ حيواني‌ به‌ شدت مخفي‌ کار و فراري‌ از انسان‌ است‌ ، به‌ راحتي‌ خود را در طبيعت‌ استتار مي‌کند و گستره‌ زيستگاهش‌ بسيار وسيع است.‌‌ همه‌ اين‌ عوامل‌ دست‌ به‌ دست‌ هم‌ مي‌دهند تا آمارگيري‌ از اين‌ گونه‌ کاري‌ بسيار مشکل‌ شود.

مهندس‌ هوشنگ‌ ضيائي‌‌ مدير اين‌ پروژه‌ نيز بهترين‌ روش‌ آمارگيري‌ از يوز در ايران‌ را استفاده‌ از دوربين‌ تله‌اي‌ عنوان‌ مي‌کند‌ وي‌ مي‌گويد:"‌ ابتدا گذرگاه‌هاي‌ يوز را از روي‌ ردپاي‌ حيوان‌ مشخص‌ کرده‌‌ سپس‌ دوربينهاي‌ تله‌اي‌ را در انجا کار مي‌گذاريم‌‌ . خالهاي‌ روي‌ بدن‌ يوز مانند اثر انگشت‌ انسان‌‌ منحصر به فرد است؛‌‌ بنابراين‌ از روي‌ عکسها‌ تعداد يوزها را درآن فاصله‌‌ مشخص‌ کرده‌ و با انجام‌ کارهاي‌ آماري‌‌ جمعيت‌ يوز آن‌ ناحيه‌ را تخمين مي‌زنيم‌‌."

مخاطراتي‌ که‌ يوز آسيايي‌ را تهديد مي‌کند

متخصصان‌ محيط زيست‌ بر اين‌ باروند که‌ ريشه‌ نگرانيها از انقراض‌ اين‌ گونه‌ نادر در جهان‌‌ به‌ عدم‌ آگاهي‌ مردم‌ درباره‌ اين‌ جانور برمي‌گردد.‌ برخي‌ تصور مي‌کنند که‌ يوزپلنگ‌ همان‌ پلنگ‌ است‌ و براي‌ حفظ جان‌ خود و دامهايشان‌ به‌ راحتي‌ دست‌ به‌ نابودي‌ اين‌ حيوان‌ مي‌زنند؛‌ در حالي‌ که‌ يوز براي‌ انسان‌ و دام‌ اهلي‌ خطري‌ ندارد و به‌ آنها حمله‌ نمي‌کند‌ به‌ طور کلي‌ عواملي‌ که‌ بقاي‌ يوزپلنگ‌ آسيايي‌ را در ايران‌ تهديد مي‌کند مي‌توان‌ به‌ دو دسته‌ تهديدهاي‌ زيستگاهي‌ و تهديدهاي‌ غير زيستگاهي‌ تقسيم‌ کرد‌.

الف‌‌: تهديد زيستگاهي‌
تخريب‌ و بهم‌ ريختگي‌ زيستگاه‌ و ناامن‌ شدن‌ پناهگاه‌هاي‌ حيات‌ وحش‌‌ ريشه‌ در عوامل‌ گوناگوني‌ دارد‌.

توسعه‌ کشاورزي‌ و صنايع‌ اسکان‌ انسانها‌ معدن‌ کاوي‌ و ساير طرحهاي‌ زيربنايي‌ در اکثر زيستگاه‌هاي‌ طبيعي‌ کشور تغييراتي‌ را بوجود آورده‌ است‌‌.

افزايش‌ تعداد دام‌‌ بدون‌ توجه‌ به‌ ظرفيت‌ محيط و فصل‌ مناسب‌‌ در تخريب‌  گياهان‌ نقش‌ موثري‌ داشته‌ و اين‌ به‌ نوبه‌ خود به‌ از بين‌ رفتن‌ سم‌ داران‌ وحشي‌‌ که‌ مهترين‌ طعمه‌ يوزپلنگ‌ هستند منتهي‌ شده‌ است‌‌.

تقريبا تمامي‌ مردم‌ روستايي‌ ساکن‌ در زيستگاه‌ يوزپلنگ‌ آسيايي‌ بز،‌ گوسفند و شتر پرورش‌
مي‌دهند‌ اين‌ مسئله‌ مدت‌ زيادي‌ که‌ به‌ مانعي‌ در حفاظت‌ از حيات‌ وحش‌ تبديل‌ شده‌ است‌‌.

سام‌ خسروي‌ فرد‌ مشاور پروژه‌ حفاظت‌ از يوز آسيايي‌ در ايران‌ مي‌گويد: " ورود دام‌ به‌ زيستگاه‌ يوز‌ از تهديدات‌ اصلي‌ زندگي‌ يوزپلنگ‌ است‌‌ علاوه‌ بر اين‌ که‌ سگ‌ گله‌ ممکن‌ است‌ به‌ يوز حمله‌ کند‌ چوپانان‌ هم‌ به‌ محض‌ رويارويي‌ با اين‌ حيوان‌ با تصور احتمال‌ حمله‌ يوز به‌ دامها‌ حيوان‌ را با تير يا سنگ‌ مي‌زنند.

از سوي‌ ديگر‌ با توجه‌ به‌ اينکه‌ وجود آب‌ در زيستگاه‌ اصلي‌ يوز يک‌ موهبت‌ محسوب‌ مي‌شود‌ دام‌ و به خصوص‌ شتر وقتي‌ سر آبشخور يا چشمه‌ مي‌آ‌يند‌ آن‌ را اشغال‌ مي‌کنند و ديگر نه‌ يوز و نه‌ طعمه‌هايش‌ به‌ آنجا نمي‌روند‌ در نتيجه‌ طعمه‌هاي‌ يوز يا مهاجرت‌ مي‌کنند يا مي‌ميرند و به‌ دنبال‌آن زندگي‌ يوز هم‌ تحت‌ تاثير قرار مي‌گيرد‌."

از طرف‌ ديگر فرايند تبديل‌ زمين‌ به‌ بيابان‌ ‌بيابان‌ زايي‌‌‌ بسياري‌ از مناطقي‌ را که‌ يوزپلنگ‌ درآن زندگي‌ مي‌کند از بين‌ برده‌ و مناطق‌ وسيعي‌ را به‌ محيطي‌ تخريب‌ شده‌ که‌ داراي‌ ارزش‌ اقتصادي‌ يا حيات‌ وحشي‌ اندکي‌ هستند، تبديل‌ کرده‌ است‌‌.

ب:‌‌ تهديدهاي‌ غير زيستگاهي‌
شکار مستقيم‌ وحوش‌ در ايران‌ با وفور فزاينده‌ سلاح‌ گرم‌ و استفاده‌ از خودرو براي‌ شکار افزايش‌ يافت‌‌ اکثر شکارچيان‌ غير قانوني‌ از اهميت‌ يوزپلنگ‌ و طعمه‌هاي ‌آن در نظام‌ بوم‌ شناختي‌ آگاه‌ نيستند و شکار غير قانوني‌ در نظر آنها جرمي‌ ناچيز به‌ حساب‌ مي‌آ‌يد.

علاوه‌ بر شکار غيرقانوني‌ سالانه‌ حدود يک‌ ميليون‌ مجوز شکار با سهميه‌ ‌300‌ گلوله‌ به‌ طور رسمي‌ صادر مي‌شود.‌ بايد به‌ تمامي‌ اين‌ تهديدها‌ بهره‌‌ برداري‌ تجاري‌ از گونه‌هاي‌ خاص‌ را نيز افزود که‌ به‌ صورت‌ بيرويه‌ ادامه‌ دارد‌. گونه‌هايي‌ چون‌ آهو‌، پلنگ‌،‌ باز‌، هوبره‌‌، کبک،‌‌ مرغابي‌ و تمساح‌ از جمله‌ گونه‌هاي‌ در خطرانقراض‌اند.‌

با توجه‌ به‌ تعداد اندک‌ يوزپلنگ‌ باقيمانده‌ در مناطق‌‌ و به‌ خاطر اين‌ که‌ نسبت‌ ماده‌ به‌ نر اين‌ گونه‌ هنوز روشن‌ نيست‌‌ با شکار هر يک‌ گربه‌سان‌ لطمه‌ سنگيني‌ به‌ نظام‌ ژنتيکي‌ اين‌ گونه‌ در حال‌ انقراض‌ وارد مي‌شود‌.

متاسفانه‌ نظارت‌ بر شکار غير قانوني‌ دشوار است‌‌ به‌ عنوان‌ مثال‌‌ زيستگاه‌ يوز‌ غني‌ از کاني‌هاي‌ مهم‌ صنعتي‌ و تجاري‌ است‌ که‌ توسط وزارت‌ صنايع و معادن‌ بهره‌برداري‌ مي‌شود.‌ استخراج‌ معدن‌ به‌ خودي‌ خود تهديدي‌ محسوب‌ نمي‌شود‌ اما جاده‌ سازي‌‌ مناطق‌ مذکور را براي‌ همگان‌‌ از جمله‌ شکارچيان‌ غير قانوني‌‌ قابل‌ دسترس‌ مي‌کند‌.

به‌ اين‌ تهديدات‌ بيافزاييد تهديدي‌ از سوي‌ ساير حيوانات‌ شکارچي‌ مانند پلنگ‌،‌ کفتار و گرگ‌ و همچنين‌ سگهاي‌ گله‌ را که‌ متوجه‌ جان‌ يوزپلنگ‌ است‌‌ به عنوان‌ نمونه‌ از دو يوزپلنگ‌ شناسايي‌ شده‌ توسط تيم‌ حفاظت‌ از يوز آسيايي‌ در ايران‌ که‌ گردنبند ردياب‌ روي‌ آنها نصب‌ شده‌ بود‌ چندي‌ پيش‌ يکي‌ از آنها به‌ علت‌ کمبود شکار در قلمرو خود به‌ ارتفاعات‌ بالاتر که‌ قلمرو پلنگ‌ محسوب‌ مي‌شود‌ رفته‌ بود که‌ توسط يک‌ پلنگ‌ مورد حمله‌ واقع شده‌ و از دست‌ رفت‌‌.

تلاش‌ها و طرح‌ حفاظت‌ از يوزپلنگ‌ آسيايي‌ در ايران‌

طرح‌ حفاظت‌ از يوزپلنگ‌ آسيايي‌ پروژه‌اي‌ است‌ که‌ با مشارکت‌ سازمانهاي‌ ملي‌ و بينالمللي‌ از شهريور ‌1380‌ به‌ اجرا در آمده‌ است‌‌ هدف‌ از اين‌ طرح‌ حفاظت‌ از يوزپلنگ‌ آسيايي‌ و به‌ دنبال‌آن مجموعه‌ حيات‌ وحش‌ کمياب‌ و در معرض انقراض‌ و حفظ زيستگاه‌ طبيعي‌ آنها در ايران‌ است‌‌.

از طرفي‌ مهندس‌ فرهادينيا‌ مدير عامل‌ انجمن‌ يوزپلنگ‌ ايراني‌ معتقد است‌‌: تلاشهاي‌ موثري‌ اخيرا براي‌ حفظ اين‌ جانور ارزشمند شروع‌ شده‌ که‌ نتايج‌ قابل‌ توجه‌ و چشمگيري‌ نيز به‌ دنبال‌ داشته‌ است‌ و امروز مي‌توان‌ به‌ يقين‌ اظهار نمود که‌ جمعيت‌ يوزپلنگ‌ ايران‌ در مقايسه‌ با چند سال‌ گذشته‌ افزايش‌

يافته‌ است‌‌ در حال‌ حاضر تمامي‌ علاقمندان‌ به‌ يوزپلنگ‌ ايران‌ برآن شده‌اند روز نهم‌ شهريور را که‌ روز نجات‌ ماريتاست‌ به‌ عنوان‌ روز ملي‌ حفاظت‌ از يوزپلنگ‌ آسيايي‌‌ در نظر بگيرند و يوزپلنگ‌ ايران‌ را به‌ همه‌ مردم‌ جهان‌ به‌ عنوان‌ سمبل‌ و ميراث‌ طبيعي‌ ايرانيان‌ معرفي‌ کنند‌. [سرنوشت يوز آسيايي در دست ايرانيان]

 در اهميت‌ حفظ نسل‌ يوزپلنگ‌ آسيايي‌ همين‌ بس‌ که‌ چند سال‌ است‌ که‌ هند چشم‌ طمع به‌ يوزهاي‌ ايران‌ دوخته‌‌ حتي‌ حاضر شده‌ که‌ ‌17‌ جفت‌ از گونه‌هاي‌ جانوري‌ موجود در هندوستان‌ را به‌ ايران‌ بدهد و در قبال‌ آن يک‌ جفت‌ يوز بگيرد تا با استفاده‌ از فناوريهاي‌ جديد علم‌ ژنتيک‌ اقدام‌ به‌ تکثيرشان‌ کند‌.

راهکارهاي‌ رسانه‌‌اي‌

1- با توجه‌ به‌ اين‌ که‌ حفاظت‌ از گونه‌‌هاي‌ مختلف‌ و به ويژه‌ در حال‌ انقراض‌ حيات‌ وحش‌ از قبيل‌ يوزپلنگ‌ آسيايي‌‌ يک‌ امر ملي‌ و نيازمند مشارکت‌ و همکاري‌ همگاني است. ‌ لذا رسانه‌ ملي‌ با توجه‌ به‌ گستره‌ وسيع مخاطبان‌ مي‌‌تواند نقش‌ مهمي‌ را در آگاهي‌ بخشي‌ به‌ مردم‌ درباره‌ اهميت‌ حفظ اين‌ گونه‌ نادر و ارزشمند ايفا کند‌.

2- ‌ تهيه‌ گزارش‌ هاي‌ خبري‌ و گزارش‌‌هاي‌ ويژه‌ از فعاليت‌هاي‌ انجام‌ شده‌ و در حال‌ انجام‌ براي‌ حفظ يوزپلنگ‌ آسيايي‌ توسط دستگاهها متخصصان‌ امر و همچنين‌ گروه‌ هاي‌ دانشجويي‌ فعال‌ در امر حفاظت‌ از محيط زيست‌ علاوه‌ بر ايجاد پشتگرمي‌ براي‌ اين‌ افراد باعث‌ جلب‌ حمايت‌‌هاي‌ دولتي‌ و مردمي‌ در زمينه‌ اين‌ مهم‌ خواهد شد‌.

3- شناساندن‌ گونه‌هاي‌ منحصر به فرد جانوري‌ ايران‌ به‌ افکار عمومي‌ داخل‌ و خارج‌ باعث‌ رونق‌ بوم‌ گردي‌ ‌اکوتوريسم‌‌ ايران‌ شده‌ و دقت‌ بيشتر مسولان‌ امر در حراست‌ از محيط زيست‌ پرجاذبه‌ ايران‌ را به‌ دنبال‌ خواهد داشت‌‌.

4- آموزش‌ روش‌هاي‌ درست‌ و قانوني‌ بهره‌ برداري‌ از محيط زيست‌ و گردشگري‌ يکي‌ از نيازهاي‌ کشور در حال‌ پيشرفت‌ و توسعه‌اي‌ مانند ايران‌ است‌‌.

بزرگترين شاهين بومي ايران در يك نگاه

» نقل از همشهری آنلاین‌

 

حيوانات- سجاد افروغ*:
چرخ يا بالابان، بزرگترين شاهين بومي ايران است.

طول بدن اين پرنده زيبا از ابتداي خم بال تا انتهاي دم در حالت معمول از 38 سانتي متر تا 43 سانتي متر متغير است، اما در حالات استثنايي ازجمله مساعد بودن شكارگاه، جواني والدين و نوع زير گونه، طول بدن اين پرنده به 47 سانتي متر نيز مي‌رسد.

اما عموما طول پرندگان بومي ايران به زحمت از 43 سانتي متر (از ابتداي خم بال تا انتهاي دم) تجاوز مي‌كند.در تيره شاهينيان پرندگان ماده بزرگ‌تر از نرها هستند.بالابان ماده نسبت به نر، سري كوچكتر و پنجه‌هايي كلفت‌تر دارد، اما از نظررنگ آميزي تفاوتي بين نر و ماده وجود ندارد. اين پرنده دم نسبتا بلند، بال‌هايي دراز و نوك تيز دارد. طول بال‌هاي اين شاهين بزرگ بين 105 تا 129 سانتي متر متغير است. اين پرنده در فصل سرد به مناطق گرم مهاجرت مي‌كند.

زيستگاه

در حقيقت چرخ را مي‌توان شكارچي روززي علفزارهاي وسيع دانست. اما اين امر بدين معني نيست كه اين پرنده در كوهستان و كوهپايه‌ها ديده نمي‌شود. در واقع استپ را اولين و اصلي‌ترين زيستگاه اين پرنده قلمداد مي‌كنند. اگر بالاباني در شكاف صخره‌اي تخم‌گذاري كرده باشد يقين بدانيد اين لانه مشرف به دشت وسيعي است. دليل اين امر نيز بسيار واضح است، اين پرنده به خاطر بال‌هاي بلند و نوك تيز نمي‌تواند در مناطق جنگلي
پر درخت شكار كند.

توزيع جغرافيايي

توزيع جغرافيايي چرخ كه گاهي اوقات به آن شاهين بيابان (Desert  Falcon) هم اطلاق مي‌شوداز اروپاي غربي تا شمال كره و از مرزهاي جنوبي جنگل‌هاي تايگا سيبري تا بيابان‌ها و استپ‌هاي مرتفع خاورميانه و تبت گسترده است. چرخ در حقيقت يك پرنده بياباني و نيمه بياباني است. اين پرنده در فصل مهاجرت در سراسر ايران به جز مناطق جنگلي ديده مي‌شود. بالابان‌هايي كه در ايران توليدمثل مي‌كنند در تمامي نقاط ايران به جز نواحي جنوبي استان‌هاي سيستان و بلوچستان، هرمزگان و بوشهر مشاهده شده‌اند. اما در نواحي شمال شرقي از جمله استان‌هاي گلستان، خراسان شمالي، خراسان رضوي و سمنان و نيز رشته كوه‌هاي زاگرس توليد مثل اين پرنده‌ها بيشتر است.

تغذيه

رژيم غذايي چرخ بسيار متنوع است از پستانداران و پرندگان كوچك تا موش‌ها، سنجاب، كبوتر، سوسمار و حشرات مناطق استپي مانند ملخ جزو منابع غذايي اين پرنده محسوب مي‌شود. ميزان مصرف هر يك از اين منابع غذايي بسته به سن پرنده و منطقه زيست آن متفاوت است. براي مثال، غذاي بالابان ماده در سه روز اول پس از خارج شدن جوجه‌ها از تخم، حشراتي مانند ملخ است چرا كه گوشتي زود هضم و مقوي براي جوجه‌ها دارند.

لانه‌سازي‌

فصل جفت‌گيري اين پرنده از اواسط اسفند ماه تا اوايل فروردين ماه در ايران است كه البته با توجه به شرايط آب و هوايي، ممكن است تا  15 روز نوسان داشته باشد.در فصل جفت‌گيري، اين شاهين بزرگ لانه‌سازي‌ نمي‌كند بلكه از لانه‌هايي استفاده مي‌كند كه پرندگان ديگري چون كلاغ سياه، كوركور سياه، سارگپه پا بلند و عقاب شاهي ساخته‌اند، حتي از لانه‌هاي ساخت انسان نيز استفاده مي‌كند.

اين پرنده مي‌تواند از لانه‌هايي كه روي صخره‌ها و پرتگاه‌ها، درختان، ساختمان‌هاي بلند، دكل‌هاي برق، ديواره‌هاي بلند معادن شن و ماسه، كناره‌هاي رودخانه و حتي گاهي اوقات روي زمين وجود دارند، استفاده كند.

لانه‌هاي مرگبار

در بسياري از مناطق كشورمان سرزمين‌هاي استپي وسيعي وجود دارند. اين مناطق پوشيده از رستني‌هاي كوتاه قامت است و تا جايي كه چشم كار مي‌كند از اين گياهان ديده مي‌شود.در اين بيابان‌ها، ظرفيت بسيار بالايي براي زندگي پستانداران و پرندگان كوچك
 و جود دارد.وليكن لانه‌هاي مناسب براي پرندگان شكاري در محدوديت قرار دارند. با اين همه در اينگونه استپ‌هاست كه چرخ روي زمين لانه مي‌سازد.

 در سال‌هاي اخير بالابان‌ها به‌علت نبود مكاني مناسب براي لانه‌سازي‌ و در دسترس بودن دكل‌هاي برق بر فراز اين دكل‌ها لانه‌سازي‌ و توليد مثل مي‌كنند؛ پديده‌اي كه براي بقاي نسل اين‌گونه بسيار مضر است، چرا كه ميدان‌هاي مغناطيسي قوي در حوالي دكل‌هاي برق و خطوط انتقال آن، اثرات سوئي روي جوجه‌ها و حتي والدين مي‌گذارد. از جمله باعث كاهش قدرت باروري اين پرنده مي‌شود.حتي اين ميدان‌هاي قوي مغناطيسي ممكن است در سال اول  مانع از تبديل شدن تخم‌ها به جوجه شود.

اين پرنده در هر سال يك تا 6 تخم مي‌گذارد و 28تا 32 روز طول مي‌كشد تا جوجه‌ها سر از تخم درآورند. درتمام اين مدت ماده روي تخم‌ها مي‌خوابد و پرنده نر غذاي ماده را تامين مي‌كند. در سال‌هاي اول باروري تعداد تخم‌ها از ساليان آخر باروري بيشتر است.در سال‌هاي آخر ديده شده است كه پرنده يك تخم مي‌گذارد و به‌دليل كهولت سن والدين آن تخم هم تبديل به جوجه نمي‌شود.

تهديدات

دلايل متعددي براي كاهش نسل اين پرنده شكاري در حال حاضر وجود دارد.اولين آسيب جدي به اين پرنده در اوايل قرن بيستم روي داد، چرا كه اغلب زيستگاه‌هاي استپي باقي مانده تبديل به زمين‌هاي زراعي شد.

كشاورزي مكانيزه مشكلات بسيار زيادي را براي تمامي پرندگان شكاري ايجاد كرد.اين پديده به‌عنوان يك آفت بسيار مهم در اروپا كه يكي از مهم‌ترين زيستگاه‌هاي بالابان به شمار مي‌رفت، محسوب مي‌شد.استپ‌هاي مناسب براي زندگي بالابان ميزبان هزاران‌گونه جانوري بوده‌اند كه شامل پستانداران كوچك مانند انواع سنجاب‌ها، پايكا(نوعي خرگوش)و انواع موش بوده است.اين زيستگاه‌ها شكارگاه عمده بالابان به شمار مي‌رفتند.

شخم زدن و مسموم كردن پستانداران كوچك شديدا تنوع گونه‌ها را در اين استپ‌ها كاهش داد.از بين رفتن استپ‌هاي وسيع زيستگاه عمده بالابان‌ها را نابود كرد. با ورود آفت كش‌ها وسموم به چرخه فعاليت‌هاي كشاورزي دراواسط قرن 20 ميلادي آسيب جدي ديگري به اين پرنده وارد شد؛ به‌خصوص رواج استفاده از DDT نواحي باقي مانده توليد مثل چرخ را كاهش داد و بالابان‌هاي مولد را به‌صورت جمعيت‌هاي پراكنده و جدا از يكديگر درآورد.

در شوروي سابق طي اين سال‌ها پروژه‌هاي تحت عنوان كنترل آفت (Plague Control) به اجرا درآمد كه به‌طور وسيعي كلني سنجاب‌ها و موش‌ها را تحت‌تأثير منفي قرار داد. اين طرح‌ها همچنين در سرزمين‌هاي قزاقستان، ازبكستان و جنوب سيبري كه يكي از مهم‌ترين زيستگاه‌هاي چرخ محسوب مي‌شوند نيز به اجرا درآمد. طي ساليان بعد اين طرح با همكاري شوروي سابق به ساير كشورهاي كمونيستي از جمله مغولستان و چين نيز راه پيدا كرد.اصلي‌ترين ماده مورد استفاده براي كنترل جمعيت موش‌ها، ماده شيميايي DDT بوده است.پس از مدتي استفاده از DDT، موش‌ها چرخه طبيعي خود را از دست دادند و با كاهش شديد مواجه شدند.بنابراين جمعيت بسياري از پرندگان شكاري از جمله بالابان رو به افول نهاد.

*دبير انجمن چرخ